اشعه ی فرابنفش
مرکز تابش گاما
این مرکز در راستای مسوولیتهای تحقیقاتی خود در تعیین دز سترونی و ضد عفونی، کنترل کیفی میکروبی محصولات یکبار مصرف پزشکی، مواد بسته بندی شده و انواع گیاه داروها و ادویه جات را تابش دهی، سترونی و ضد عفونی می کند. مرکز تابش گاما در زمینه اندازه گیری پارامترهای زیست محیطی نیروگاه بوشهر و نیز اندازه گیری ذرات معلق در هوای شهر تهران، تحقیقاتی انجام داده است.
مرکز تحقیقات و کاربرد پرتو فرآیند یزد
هدف اصلی این مرکز ایجاد تاسیسات پرتودهی با استفاده از شتاب دهنده های الکترون و کاربرد آن در صنایع، تحقیقات و علوم دیگر است.
در این مرکز یک شتاب دهنده پر قدرت الکترون با انرژی 10 میلیون الکترون ولت و توان 100 کیلو وات نصب و راه اندازی شده است و تحقیقات گسترده ای در زمینه پرتوفرآوری مواد مختلف، از جمله مواد پلیمری در دست انجام است که اهمیت خاصی در صنعت پلیمر کشور دارد.
مرکز تحقیقات بناب
در این مرکز نیز ساخت و طراحی لیزر بودن آرگون، بررسی مسایل زیست آرتمیا در دریاچه ارومیه و ایجاد موتاسیون در آن و تولید تایروترون، جوشکاری پیشرفته مواد فلزی به غیر فلز، ساخت سنسورهای حرارتی، ساخت تویپ اشعه x و طرح کاربرد بهینه سازی سیستم لایه نشانی نایلون برای پوششهای بسته بندی و چاپ انجام می شود.
بخش تحقیقات گداخت هسته ای
اولین دستگاه تهیه پلاسمها در سال 1374 بوسیله دستگاه توکامک دماوند T.V.D راه اندازی و در سال 1377 مشکلات آن بر طرف و با تجهیزات کاملتری برای به دست آوردن نتایج بهتر آماده گردید.
دومین دستگاه تهیه پلاسما توکامک الوند است که از اوایل سال 1377 راه اندازی و با پیشبرد و طرح « مطالعه پلاسمای حواشی توکامک الوند » به فعالیت های خود ادامه می دهد.
در طرح اول نتایج به دست آمده از آزمایشها مورد بررسی قرار گرفت و برنامه های کامپیوتری لازم برای پردازش نتایج نوشته شد و در طرح دوم سیستم سیم پیچهای چنبره ای توکامک Toroidal بهینه شد و اسکلت نگهدارنده بانک خازن Capacitor Bank میدان چنبره ای طراحی گردید.
اواخر سال طراحی یک توکامک کروی به نام «آفتاب» نیز مورد نظر قرار گرفت و نتایج خوبی به همراه داشت. علاوه بر این استفاده از پلاسما برای لایه گذاری در راستای فیلمهای Tl روی زیر لایه هایی از قبیل مس و برنج در دست مطالعه است و همچنین طراحی و ساخت سیستم Plasma Nitriding در حال انجام است که دارای کاربردهای تحقیقاتی و صنعتی فراوان می باشد.
مرکز توسعه انرژیهای نو
مرکز توسعه انرژیهای نو با ادامه خط مشی تولید برق از منابع تجدید پذیر، میزان تولید برق خود را تاکنون به 42 میلیون کیلو وات ساعت رسانده است و در ادامه عملیات انتقال تکنولوژی به داخل کشور و ساخت داخل تجهیزات نیروگاههای انرژی های نو فعالیت می نماید. ایجاد نیروگاههای بادی منجیل، و النصر رودبار و الفتح هرزویل، اقدام به اجرای پروژه راکتور بیوگاز در ساوه، مطالعه طرح تولید برق ژئوترمال، ساخت تجهیزات نیروگاههای خورشیدی فتوولتائی برای توسعه نیروگاه خورشیدی دربید یزد و نیروگاه سر کویر حسینیان - معلمان و جهرم نیز از تلاشهای این مرکز است.
در سیاست های جدید توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران، استراتژی تولید برق از منابع تجدید پذیر به علت موقعیت خاص جغرافیائی کشور و دوری از وابستگی به نفت و سایر سوخت های فسیلی مد نظر قرار گرفته است.
این مرکز با تکیه بر تجربیات گذشته در خصوص ساخت توربین های بادی در سال 1373 اولین گام در خصوص ایجاد نیروگاه برق بادی در ناحیه بادخیز منجیل و رودبار را برداشت که حاصل آن احداث دو واحد نمونه 500 کیلوواتی در این دو ناحیه بود. هدف اصلی احداث این دو واحد نمونه، ایجاد باور تولید برق از انرژی بادی در ایران بود.
طی سالهای بعد، پس از عقد قرارداد انتقال تکنولوژی و خرید تجهیزات خارجی، این مرکز توانست مرحله احداث 27 واحد نیروگاه برق بادی را در مدتی کمتر از 3 سال با انتقال بیش از 50 درصد تکنولوژی و ساخت تجهیزات نیروگاههای برق بادی در داخل کشور و مونتاژ کامل، نصب و راه اندازی توسط متخصصان مرکز عملی نماید و تاکنون 26 واحد از این توربین ها که از انواع 300 و 550 کیلو واتی هستند در محدوده شهر منجیل، ارتفاعات رودبار و ناحیه هرزویل نصب و راه اندازی شده اند. با احداث نیروگاههای برق بادی ضمن تزریق برق به شبکه سراسری، برق مورد نیاز سه شهر منجیل، رودبار و لوشان تامین گردیده است.
با نصب نیروگاههای فوق، این مرکز توانسته است، سالیانه از سوختن حدود یازده میلیون و سیصد و پنجاه هزار لیتر نفت جلوگیری به عمل آورد.
به طوری که اگر نفت بشکه ای 20 دلار باشد، با انجام پروژه فوق سالیانه بالغ بر یک میلیون و هشتصد هزار دلار صرفه جویی ارزی خواهد شد.
هم اکنون این مرکز با عقد قرارداد و ادامه ساخت داخل تجهیزات نیروگاه یکصد مگاواتی برق بادی به سرعت به سمت توسعه بهره گیری از این منبع مجانی و غیر آلاینده پیش می رود.
مرکز توسعه انرژیهای نو سازمان انرژی اتمی ایران در زمینه تولید برق از دیگر منابع تجدید پذیر فعالیت چشمگیر داشته است. در این راستا اولین نیروگاه تحقیقاتی فتوولتایی خورشیدی را در روستای دربید یزد، در آبان ماه سال 1372 و دومین نیروگاه تحقیقاتی فتوولتائی خورشیدی را به ظرفیت 27 کیلو وات در روستای حسینیان و معلمان در منطقه کویری سمنان راه اندازی کرده و کار توسعه این نیروگاهها را بر عهده دارد.
در زمینه بیوگاز نیز یک واحد نمونه راکتور بیوگاز به حجم 65 متر مکعب در مرکز آموزش کشاورزی ماهدشت کرج و یک راکتور بیوگاز به حجم 13 متر مکعب به صورت پایلوت برای شرکت خدماتی کیش طراحی و احداث کرده و همچنین با اجرای طرح نمونه تولید برق از راکتور بیوگاز با استفاده از فاضلابهای شهری که هم اکنون بیش از 50 درصد پیشرفت فیزیکی داشته، امید می رود این منبع جدید را نیز به منابع تولید انرژی برق کشور بیافزاید و بالاخره این مرکز با ارایه طرح تولید برق از منابع ژئوترمال سبلان و خوی بررسی های زمین شناسی، ژئوفیزیکی و ژئوشیمیائی و نیز حفر گمانه های اکتشافی را در این زمینه انجام داده است که پیش بینی می شود تا میزان 200 مگاوات برق از مخازن زمین گرمایی خوی و سبلان برای کشور تامین گردد.
معاونت تولید سوخت هسته ای
تعیین خط مشی و اتخاذ سیاستهای مناسب در زمینه های اکتشاف مواد رادیواکتیو، استخراج مواد معدنی، استحصال و انجام عملیات تغلیظ تا مرحله تولید کیک زرد، تحقیق و توسعه در زمینه چرخه سوخت هسته ای ، امکان تولید و تامین بخشی از مواد اولیه مورد نیاز در تهیه سوخت هسته ای به منظور پشتیبانی از نیروگاههای هسته ای کشور و مدیریت پسمانهای هسته ای تولید شده در کشور از اهم وظایف این معاونت می باشد.
مدیریتهای معاونت تولید سوخت هسته ای :
امور اکتشاف و استخراج
این مدیریت در زمینه انجام عملیات مختلف اکتشاف هوایی، اکتشافات سطح الارضی، تحت الارضی، مطالعات بهره برداری، توسعه و تجهیز ذخایر معدنی، نظارت بر تهیه نقشه های رادیومتری، مغناطیس سنجی، توپوگرافی، زمین شناسی و مقیاسهای مختلف بر حسب ضرورتهای مترتب بر نوع فعالیتها و انجام مطالعات ژئوشیمیایی، ژئوفیزیکی، زمین شناسی، پتروگرافی، مینرالوژیکی، حفاری، آزمایشگاهی مربوط و تلفیق کلیه اطلاعات موجود به مناطق اکتشافی اورانیوم فعالیت می نماید و علاوه بر آن مطالعه و تعیین پارامترهای اکتشافی کانسارها از قبیل ذخیره، عیار و قابلیت بهره دهی از نظر پارامترهای اقتصادی در مراحل استخراج و فرآوری، انجام کلیه عملیات استخراج سنگهای معدنی اورانیوم چه به صورت روباز و چه به صورت زیرزمینی به عهده این امور می باشد.
مرکز کانه آرایی
با توجه به روند افزایش فعالیتهای اکتشافی در سطح کشور، این مرکز به منظور دست یابی به تکنولوژی لازم و انجام پژوهشهای بنیادی در زمینه چگونگی استحصال اورانیوم از سنگ های اورانیوم دار معادن ایران و همچنین استحصال اورانیوم از اسید فسفریک و ایجاد امکان تامین بخشی از مواد اولیه مورد نیاز در تهیه سوخت هسته ای فعالیت می نماید. در این رابطه ایجاد یک یا چند کارخانه نیمه صنعتی و صنعتی برای استحصال، تصفیه و تغلیظ اورانیوم از سنگ معدن تا تولید کیک زرد به منظور استفاده در تکنولوژی هسته ای برای مصارف صلح آمیز به عهده این مرکز می باشد.
مرکز تحقیقات و تولید سوخت هسته ای اصفهان
فعالیت های عمده این مرکز بر روی تحقیق و توسعه در زمینه چرخه سوخت هسته ای متمرکز شده و علاوه بر آن تامین بخشی از سوخت سالیانه واحد یکم نیروگاه اتمی بوشهر و راکتورهای تحقیقاتی به عهده این مرکز است.
دفتر پسمانداری
این دفتر مسولیت جمع آوری، کنترل، نظارت، نگهداری، آمایش، انتقال و دفع پسمانهای مراکز پزشکی هسته ای و صنعتی، مراکز تحقیقات هسته ای و نیروگاه اتمی بوشهر را بر عهده دارد و موظف به نظارت کامل بر تولید پسمان، بر اساس ضوابط آژانس بین المللی انرژی اتمی و مقررات قانون حفاظت در برابر اشعه در جلوگیری از پراکندگی و پخش پسمانهای پرتوزا در محیط زیست و اطمینان بخشیدن به حفظ سلامت محیط زیست می باشد.
آزمایشگاههای جابربن حیان
این آزمایشگاهها به منظور پشتیبانی از انجام پروژه های تحقیقاتی سازمان تاسیس شده و در حال حاضر در زمینه های سالیابی عناصر و آنالیز مواد با استفاده از روش های پیشرفته، آنالیز مواد برای شناسایی و اندازه گیری عناصر کم مقدار در نمونه های بیولوژیکی، اندازه گیری نمونه خون، ارائه خدمات به مراکز علمی و تحقیقاتی و صنعتی و همچنین تحقیقات بنیادی هسته ای فعالیت می نماید.
معاونت نظام ایمنی هسته ای کشور
بهره برداری از نیروگاهها و تاسیسات هسته ای و نیز تجهیزات و دستگاه هایی که در صنعت، پزشکی و کشاورزی از انواع پرتوها استفاده می کنند خطراتی را در بر دارد. به منظور پیشگیری از این خطرات که می تواند سلامتی مردم را تهدید کند و انجام نظارت ها و بازرسی های فنی لازم، در کلیه کشورها، ارگانی به نام « نظام ایمنی هسته ای » تشکیل شده است و در ایران معاونت نظام ایمنی هسته ای کشور این سازمان، مسئولیت اجرای آن را به عهده دارد. این معاونت باید استانداردها، مقررات، آئین نامه ها و دستور العمل های لازم را در کلیه زمینه های ایمنی تاسیسات هسته ای و حفاظت در برابر پرتوها تهیه کرده و بر اجرای آن نظارت کند.
نظام ایمنی هسته ای با چهار مدیریت وظایف خود را انجام می دهد.
دفتر امور ایمنی هسته ای کشور
بهره برداری از نیروگاههای هسته ای همانند دیگر صنایع پیشرفته خطرات بالقوه ای برای افراد و محیط زیست در بر دارد. مقایسه این مخاطره با دیگر خطرات ناشی از استفاده بشر از تکنولوژی پیچیده، نشان می دهد که سهم نیروگاههای هسته ای درصد بسیار کمی از سوانحی که به انسان آسیب رسانیده، را داراست.
یکی از دلایل این امر توجه زیاد طراحان، سازندگان، بهره برداران و مراجع قانونی و نظارتی نسبت به ایمنی تاسیسات مذکور و وجود تدابیر پیش بینی شده در ساخت نیروگاهها برای پیشگیری از رخداد حوادث در مرحله اول و کاهش صدمات ناشی از وقوع احتمالی حوادث هسته ای در مرحله دوم است. ساخت و بهره برداری از تاسیسات هسته ای در سطح بین المللی و در هر کشور عضو آژانس بین المللی انرژی اتمی مشمول ضوابط و مقررات ویژه ایمنی هسته ای و نظارت مستمر قانونی بر کلیه فعالیت ها در مراحل انتخاب محل، طراحی، ساخت قطعات و تجهیزات، احداث، راه اندازی، بهره برداری و از کار اندازی تاسیسات فوق الذکر است.
کسب اطمینان از سطح ایمنی کافی نیروگاهها و کلیه تاسیسات هسته ای دیگر و به حداقل رسانیدن مخاطرات احتمالی آنها و همچنین اطمینان از وجود حفاظت های فیزیکی کافی برای کارکنان این تاسیسات، مردم و محیط زیست و صدور مجوزهای لازم در تمام این مراحل از جمله وظایف دفتر امور ایمنی هسته ای کشور می باشد.
امور حفاظت در برابر اشعه
گسترش و کاربرد روز افزون انواع پرتوها در رشته های مختلف صنایع، علوم پزشکی، کشاورزی و آموزش و پژوهش اجتناب ناپذیر است. این گونه پرتوها از منابع پرتوزای طبیعی و یا مصنوعی گسیل شده و در بسیاری از فعالیتهای روزمره کار و زندگی بشر، نقش اصلی را ایفا می نمایند. با وجود اینکه کاربرد پرتوهای یونساز و غیر یونساز در امور مختلف بسیار مفید و در پاره ای از موارد منحصر به فرد است لیکن عدم رعایت نکات ایمنی می تواند خطرات جدی برای کارکنان، مردم ، محیط زیست و حتی نسل های آینده به همراه داشته باشد.
کاربرد مواد پرتوزا و دستگاههای یونساز در زمینه های گوناگون در هر کشور در صورتی قابل توجیه است که تشکیلاتی معتبر و مقتدر با پشتوانه علمی لازم وجود داشته باشد و بتواند با تدوین مقررات، ضوابط، آئین نامه ها و استانداردهای حفاظت در برابر اشعه، نظارت و کنترل کامل در کلیه مراحل توزیع، کاربرد، مصرف و پسمانداری این مواد را اعمال نماید.
سیاست کلی امور حفاظت در برابر اشعه عبارتست از اجرای قانون حفاظت در برابر اشعه، مصوب مجلس شورای اسلامی و سایر ضوابط و مقررات بین المللی در تمامی مراکز کاربرد پرتوها در کشور، نظارت و کنترل و کسب اطمینان از کاربرد صحیح آن و در نهایت پیشگیری از اثرات سوء بیولوژیکی و زیست محیط ناشی از کاربرد پرتوها. در این راستا همواره حفاظت کارکنان، مردم، نسل های آینده و به طور کلی محیط زیست در برابر اثرات زیان آور پرتوها و همچنین ایجاد فرهنگ کنترل کیفی در کار با پرتوها سرلوحه تلاش تمامی پژوهشگران، دست اندرکاران و متخصصان این امور بوده است.